Extra 1 septemberkriebels bij Justitie: het nieuwe Strafwetboek treedt in werking

Het nieuwe Strafwetboek heeft een enorme impact op het dagelijkse werk van magistraten, rechtbanken, advocaten, politie en gevangeniswezen en uiteraard op de IT-systemen binnen Justitie.

De hervorming is niet alleen een juridische update. Ze vormt een fundamentele modernisering van de werking van Justitie, de strafuitvoering en de digitale ondersteuning van het strafrecht.

Vanuit organisatorisch oogpunt is dit voor de FOD Justitie misschien wel één van de belangrijkste voordelen.

Het nieuwe wetboek: hanteert een uniforme structuur, werkt met gestandaardiseerde strafniveaus en maakt kwalificaties van misdrijven consistenter.

Hierdoor kunnen informaticasystemen veel eenvoudiger worden opgebouwd dan rond een versnipperd strafrechtelijk landschap.

Het wetboek van 1867 wordt vervangen door een moderner kader met enkele fundamentele wijzigingen:

• Acht strafniveaus: Het klassieke onderscheid tussen overtredingen, wanbedrijven en misdaden verdwijnt. In de plaats komt een systeem van 8 niveaus. Voortaan spreekt men enkel nog over 'misdrijven'.
  Voor niveau 1 (zoals smaad) is bijvoorbeeld geen gevangenisstraf meer mogelijk.

• Nieuwe misdrijven: Zaken als ecocide (ernstige en langdurige milieuschade), het aanzetten tot zelfdoding en grooming zijn nu expliciet strafbaar.

• Zwaardere aanpak van bepaalde feiten: Voor een aantal categorieën van criminaliteit worden de sancties verzwaard, onder meer voor: ernstige seksuele misdrijven, terrorisme, intrafamiliaal geweld en geweld tegen personen met een maatschappelijke functie (bv. hulpverleners).

• Strafuitvoering: De gevangenisstraf wordt het 'ultimum remedium' (laatste redmiddel). Er is meer ruimte voor alternatieve straffen zoals werkstraffen en elektronisch toezicht.

• Daderschap: Het onderscheid tussen daders en medeplichtigen vervalt; men spreekt nu over 'daders' en 'deelnemers'.

• Een opvallende innovatie is de mogelijkheid om een veroordeelde een geldstraf op te leggen die gekoppeld is aan het voordeel dat uit de misdaad werd gehaald. In bepaalde gevallen kan die oplopen tot driemaal het bekomen voordeel.

• Opsplitsing van kwalificaties: Basiskwalificaties en verzwarende omstandigheden worden strikt gescheiden. Dit zorgt voor een transparanter systeem waarbij elke verzwarende factor (zoals braak bij diefstal) een eigen, duidelijk gedefinieerd niveau krijgt. Dit maakte mogelijk de codes van de politie en de kwalificatiecodes van Justitie eenduidig aan mekaar te linken. Tot voor de invoering van het nieuw Strafwetboek diende de kwalificatie op het correctioneel parket steeds met de hand te worden ingegeven, een tijdrovend en foutgevoelig proces.

• Automatische documentgeneratie: Een groot voordeel is het automatisch genereren van dagvaardingen en eindvorderingen. De structuur van de kwalificaties is aangepast en logischer opgebouwd, en JustOne kan deze documenten inclusief alle verzwaringen correct samenstellen.

• Slimme berekeningen: waar een startdatum wordt ingevuld, berekent JustOne automatisch de vervolgdata - denk aan rijverboden of probatietermijnen. Er zit vandaag merkbaar meer rekenwerk in het systeem dan vroeger, telkens op basis van wat gebruikers zelf als nood formuleerden.

• Van papieren weg naar digitale opvolging: de processen zijn hertekend met digitalisering als uitgangspunt. In plaats van te wachten tot een document fysiek op het bureau belandt, vindt elke gebruiker zijn werk terug in opvolgoverzichten. Zo wordt vandaag al gewerkt zoals in een wereld zonder papier.

• Status-chips: In de nieuwe interface van JustOne worden rechtsmiddelen (zoals beroep of verzet) visueel weergegeven met kleurcodes, wat zorgt voor een sneller overzicht van de dossierstatus.

• Overzichtelijke strafuitvoering: De detailschermen voor boetes tonen nu in één oogopslag de uitvoeringsstatus, het saldo en de automatisch berekende vervangende straf.